Wat er tijdens de Tweede Wereldoorlog in concentratiekampen als Auschwitz gebeurde, dat weet iedereen. Maar wie daar verantwoordelijk voor waren is lang niet altijd duidelijk. Het Poolse instituut voor nationale herdenking heeft daarom een lijst gepubliceerd, met daarop de namen van de SS’ers die tijdens de Tweede Wereldoorlog in concentratiekamp Auschwitz hebben gewerkt.

Maxime Vernooij

Concentratiekamp Auschwitz in Polen

Het is een uitgebreide lijst. Er staan maar liefst 8502 namen, geboortedatums en -plaatsen, functieomschrijvingen en een enkele keer ook veroordelingen op de lijst. Bij 848 namen zijn zelfs foto’s toegevoegd. De gegevens zijn in ruim 30 jaar verzameld door de Poolse historicus Aleksander Lasik. Gegevens van SS’ers die verantwoordelijk zijn voor de moord op  1,1 miljoen mensen in Auschwitz. Het overgrote deel Joods.

Volgens Jannes van Roermund wordt de publicatie van de lijst in Polen gezien als een historische dag. Hij werkt als journalist in het land. “Je zou kunnen zeggen dat het een stunt is, een onderdeel van een veel grotere campagne,” legt van Roermund uit. “Vanuit de overheid gezien is het een goede zet, ze doen er alles aan om hun naam te zuiveren.”

Dat is ook meteen een van de belangrijkste redenen om de lijst te publiceren. De Poolse regering hoopt dat de wereld stopt met concentratiekampen als Auschwitz en Sobibor ‘Poolse vernietigingskampen’ te noemen. Daar is het land namelijk helemaal klaar mee. Nazi-kampen zijn geen Poolse kampen, en dat moet voor eens en voor altijd duidelijk zijn, vindt de regering. Eerder werd het begrip ‘Poolse vernietigingskampen’ al verboden. “Journalisten worden tot in den treuren verbeterd,” meent van Roermund. Ook dit filmpje komt van de Poolse regering. 

“Het waren geen Poolse kampen,” benadrukt ook de Poolse premier. “Deze absurde naam is alleen gebaseerd op de geografische ligging. Hoe zouden Japanners zich voelen als de Hiroshima atomische bom een ‘Japanse nucleaire aanval’ zou worden genoemd?” “Daar heeft hij wel een punt,” vindt van Roermund.

Natuurlijk is het de bedoeling dat er nog zoveel mogelijk oorlogsmisdadigers gestraft worden. Aan de oorlog is 72 jaar geleden een eind gekomen. Er wordt geschat dat er nog ongeveer 200 SS’ers van de lijst leven. Zij moeten minstens 90 jaar oud zijn, maar dat staat een berechting meestal niet in de weg. Toch denkt van Roermund niet dat hier de prioriteit ligt. “Ik denk niet dat het perse de bedoeling is om mensen nog voor de rechter te slepen. Ze zijn oud en bovendien is het lastig om deze mensen te vinden.”

De kans op het vinden van levende oorlogsmisdadigers wordt inderdaad steeds kleiner. Over de hele wereld zijn nazi-jagers nog altijd actief op zoek naar bejaarde SS’ers. En dat is een race tegen de klok. De laatst levende Nederlandse oorlogsmisdadiger, Siert Bruins, is in 2015 overleden. De man, met als bijnaam ‘het Beest’, is 94 jaar geworden. Hij had levenslang gekregen, maar heeft uiteindelijk maar 5 jaar achter de tralies gezeten. Een combinatie van omstandigheden (leeftijd, de chaos in de eerste jaren na de oorlog) maken dat de opsporing en berechting een enorm karwei is. Het is bijzonder moeilijk om bewijs te vinden.

Een van de 8502 namen uit de lijst, mét foto

Jacques Grishaver, voorzitter van het Nederlands Auschwitz Comité, vindt het een goede zaak dat de namenlijst gepubliceerd is. Dat zegt hij in het NOS Radio 1 Journaal. “Het zal niet makkelijk zijn, maar je ziet ieder jaar dat er toch weer mensen worden opgepakt. Dus het is zeker een mogelijkheid,” zei hij hoopvol.

“De publicatie van de Auschwitzlijst is maar een begin,” zegt van Roermund. “Dat de regering er alles aan doet om de naam van het land te zuiveren is, gezien Auschwitz, wel begrijpelijk. Al kun je je afvragen in welke maten Polen zich zelf schuldig heeft gemaakt aan oorlogsmisdaden.” De Poolse regering is van plan om ook namenlijsten met misdadigers van andere concentratiekampen op Pools grondgebied te publiceren.