Door Tessa Frissen – Voor miljoenen Amerikanen is het een ochtendritueel. Wakker worden, telefoontje checken, Facebook openen. Even kijken wat je vrienden en familie allemaal gepost hebben, misschien nog een nieuwsberichtje hier en daar. Maar sinds 7 september zien veel Amerikanen eerst het volgende bericht boven aan hun tijdlijn:

facebook-herinnering

Veel gebruikers zullen meteen weggescrolld hebben. Omdat ze misschien al geregistreerd waren, nog niet weten of ze überhaupt gaan stemmen, of omdat ze dat knopje niet interessant vonden. Maar deze knop is het absoluut waard om bij stil te staan, want Facebook zou hiermee zomaar eens de presidentsverkiezingen kunnen beïnvloeden.

Hartstikke goed dat Facebook mensen aanspoort om te  stemmen, denk je misschien. Hoe meer mensen er meedoen aan de democratie, hoe beter. Maar dan moet Facebook deze knop ook democratisch toepassen en daar zit nou net het probleem. Facebook geeft namelijk geen data vrij over wie deze knop te zien krijgt. Tech-deskundige Tijs Hofmans: ‘’Die knop doet daarom nogal wat stof opwaaien. Sommige mensen vinden dat Facebook zich überhaupt niet moet bemoeien met de verkiezingen, maar de grootste kritiek is dat Facebook niet transparant en daarom controversieel is als het gaat om het beïnvloeden van stemgedrag.’’

Hoe dat stemgedrag dan beïnvloed kan worden? Heel simpel: door de knop aan een bepaalde groep mensen te laten zien. ‘’Zwevende kiezers bijvoorbeeld’’, vertelt Tijs.‘’Ik kan me voorstellen dat het doel van Facebook is om die mensen over de streep te trekken door ze die knop te laten zien. Maar het kunnen ook mensen zijn die politiek betrokken zijn en veel politieke berichten en pagina’s liken. Hoewel Facebook over die mensen misschien ook wel kan denken: ‘’Die gaan toch wel stemmen, die laten we die knop niet zien.’’

Maar het kan nog selectiever dan dat. Want wat nou als bijvoorbeeld de Democratische Partij een zak geld aan Facebook geeft om met zo’n knop meer Democratische kiezers te bereiken? ‘’Dat is zeker mogelijk.’’ zegt Tijs. ‘’Sterker nog, het zou niet de eerste keer zijn dat Facebook zulke invloed uitoefent op de verkiezingen.’’

Dat zit zo: al sinds 2008 voert Facebook sociale experimenten uit tijdens verkiezingstijd. Daar publiceerden ze na de congresverkiezingen van 2010 een onderzoek over. In één controlegroep zagen gebruikers berichten van hun vrienden als ze gestemd hadden. Een andere groep zag die niet. Het resultaat: de mensen die zagen dat hun vrienden gingen stemmen, gingen zelf ook vaker stemmen dan wanneer ze dit niet van hun vrienden konden zien. Onderzoek na die verkiezingen concludeerde dat Facebook minsten 340.000 mensen naar de stembus had gekregen. Oftewel: 0,14% van de stemgerechtigden in 2010. Ook tijdens de presidentsverkiezing van 2012 oefende Facebook invloed uit. ‘’Er werden 2 controle-groepen opgesteld van elk 100.000 gebruikers. De ene controlegroep kreeg rond verkiezingstijd meer politieke nieuwsberichten te zien, de ander minder. Wat bleek: de groep die meer politiek in zijn nieuwsoverzicht kreeg, gingen meer stemmen,’’vertelt Tijs.

Obama bleef dus misschien wel aan de macht dankzij Facebook. Toch betekent dat niet meteen dat er opzet in het spel was. Facebook heeft absoluut genoeg data van gebruikers om die knop in het voordeel van een van de partijen in te zetten. Maar zelfs als dit niet gebeurt en de knop compleet ‘random’ te zien is, is dit voordelig voor de partij van Hillary Clinton. Er zitten meer vrouwen op het sociale netwerk, jongeren gebruiken het dubbel zoveel als volwassenen en ook stadsmensen zitten er net iets vaker op. Allemaal groepen die het beter doen bij de Democraten, waardoor dit soort sociale experimenten Hillary best eens een handje kunnen helpen.

Of Facebook daar dit jaar of in eerdere jaren voor is omgekocht en in iemands voordeel opereert zal nooit bewezen worden volgens Tijs: ’’Die data en het algoritme van Facebook zijn zó kostbaar voor hen, no way dat ze dat ooit gaan vrijgeven.’’